Kutsal Rezevi külliyenin ilk hademeden idari teşkilata uzanan ilginç tarihi
Salı , 11/10/2020 - 21:21
Kutsal Rezevi külliyenin ilk hademeden idari teşkilata uzanan ilginç tarihi
Kutsal Rezevi külliyenin Safevi döneminde idari teşkilatı, İran’ın en eski belgelerinden sayılıyor. Bu belgeler Safevi döneminde İran ve Afganistan coğrafyasında ve özellikle büyük Horasan yöresinde idari, sosyal, iktisadi, tarım, vakıf ve diğer bazı dini konular hakkında çok ilginç bilgileri içeriyor.

Kutsal Rezevi külliyenin İslami etüt vakfı, Rezevi kültür ve siyer araştırmacısı Rıza Nakadi geçenlerde “Gacarlar döneminde kutsal Rezevi külliyenin teşkilatı ve tarihi” başlıklı bir araştırma gerçekleştirdi. Araştırmanın sonuçları ilginç ve okumaya değer noktaları içeriyor.
Nakadi ile kutsal Rezevi külliyenin tarihçesi üzerine yaptığı araştırmayı konuştuk.
Tus yöresinin Seyyidlerinin İmam Rıza -s- külliyesinin yönetiminde ifa ettikleri rol:
Nakadi, İmam Rıza’nın -s- şehadetinden sonra başlayan ve Safevi kralı Tahmasb döneminde tanınan kutsal Rezevi külliyenin teşkilatı ve tarihi hakkında şöyle diyor:
İşin ta başından itibaren külliyenin işleri ile ilgilenmek üzere bazı hademeler işe alındı. İmam Rıza’nın -s- anne tarafından akrabası olan Hüseyin bin Ali bin Saed Berberi, kutsal Rezevi külliyenin ilk hademesiydi.
Rezevi medeniyet ve tarihi üzerinde araştırma yapan Nakadi şöyle devam ediyor:
Abbasilerin en büyük halifelerinden biri olan Harun Er’reşid’in mezarı İmam Rıza -s- mezarının yanı başındaydı. Bu yüzden her daim Şia Müslümanlar ve Harun yandaşları arasında bir rekabet söz konusuydu; ancak zamanla birçok Şia Müslüman İmam Rıza -s- mezarının başında toplandı ve yavaş yavaş buraya yerleştiler.
İmam Rıza -s- türbesi kameri dördüncü yüzyılda ve Samaniler döneminde geliştiğini belirten Nakadi şöyle diyor:
Bu dönemde Hamza bin Musa Kazım’ın -s- soyundan olan Musevi Seyyidleri Rezevi külliye ve Tus Seyyidlerinin yönetimini üstlendi ve bu görevi Timurilerin döneminin sonuna kadar sürdürdü. Musevi Seyyidleri İmam Rıza -s- külliyesinin korunması ve gelişmesinde çok önemli rol ifa etti. Selçuklular ve daha sonra Harezmşahiler dönemlerinde kutsal Rezevi külliyeye özel ilgi gösterildi. Külliyede kullanılan enfes Senceri fayansları bu iddianın somut delilidir. Buna karşın maalesef o dönemlerden kutsal Rezevi külliyenin teşkilatı hakkında pek fazla belge bulunmuyor. 
Kutsal Rezevi külliyenin Timuriler döneminde gelişmesi 
Nakadi, Abbasi iktidarı devrildikten sonra kutsal Rezevi külliye daha fazla ilgi odağına yerleştiğini belirterek şöyle diyor:
Külliyenin teşkilatı Timuriler döneminde daha da gelişti ve Timuri kralı Şahroh döneminde Meşhed kenti Semerkant ve Herat’tan sonra Horasan yöresinin üçüncü büyük kenti oldu. Bundan sonra ziyaretçi sayısının artmasına paralel olarak külliyenin teşkilatı ve inşaat çalışmaları artmaya başladı, ki buna Goherşad camii, iki medrese ve ayrıca Atik avlusunun inşaatını örnek vermek mümkün. Bu süreçte kral Hüseyin Baykara’nın danışmanı ve veziri Emir Alişir Navai’nin payı büyüktür.
Nakadi şöyle devam ediyor:
Safevi kralı İsmail Şia mezhebini resmi mezhep ilan ettikten sonra kutsal Rezevi külliyesi Şia merkezi olarak gündeme geldi. Külliyede yer alan birçok teşkilat Safeviler dönemine aittir. Bu dönemde İmam Rıza -s- külliyesi İslam dünyasının önemli kutsal mekanlarından biri ve en çok vakfı yöneten hayır merkezi olarak tanındı ve çevresinde çok sayıda medrese, cami ve ziyaretçilere hizmet eden merkezler inşa edildi.
Nakadi şöyle diyor:
Safevi kralı birinci Tahmasb’ın emri üzerine külliye için idari ve mali teşkilat kuruldu. Bu teşkilatın başında kraldan sonra mütevelli yer alıyordu ve külliyenin mali işleri ve vakıfları onun gözetimindeydi.  Bu dönemde daha sonra mali işler nazırlığı, dar’ul şifa, konukevi, şerbethane, sakkahane, aydınlatma, kütüphane,... gibi bölümlerin sorumluları gibi birçok yeni mevki eklendi ve hademeler, hizmetçiler, bekçiler ve korumalar gibi teşkilatlar kuruldu. Mali ve idari teşkilatın altında da birçok bölüm oluşturuldu.
 

Kaynak :